tl;dr — All About Love by bell hooks
All About Love: New Visions โดย bell hooks (ตีพิมพ์ปี 2000) เป็นหนังสือพัฒนาตนเองและสังคมที่นิยามความรักใหม่ ไม่ใช่แค่ความรู้สึกโรแมนติก แต่เป็น "การกระทำ" ที่ประกอบด้วยความเอาใจใส่ ความไว้วางใจ และความยุติธรรม Hooks ชี้ให้เห็นว่าสังคมปัจจุบันล้มเหลวเพราะมองข้ามความรักที่แท้จริง และเสนอให้ใช้ความรักเยียวยาบาดแผลจากระบบชายเป็นใหญ่
ความรักคือเจตจำนงและการลงมือทำ เพื่อหล่อเลี้ยงการเติบโตทางจิตวิญญาณ
เมื่อเราเดินทางบนถนนแห่งความรัก ความขัดแย้งที่เกิดขึ้นภายในตัวเราหรือระหว่างเรากับบุคคลอื่นก็เป็นเรื่องน่าทดท้อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเราแก้ไขปัญหาของเราไม่ได้โดยง่าย ในกรณีของความสัมพันธ์โรแมนติก หลายคนกลัวที่จะติดอยู่ในความสัมพันธ์ที่ไปกันไม่รอด พวกเขาจึงหนีไปเมื่อเริ่มเกิดความขัดแย้ง หรือไม่อย่างนั้นพวกเขาก็สร้างปัญหาที่ไม่จำเป็นขึ้นมาตามอำเภอใจเพื่อหลีกเลี่ยงการผูกมัด พวกเขาหนีจากความรักก่อนที่จะได้สัมผัสความงดงามของมันเสียอีก ความเจ็บปวดอาจเป็นด่านที่พวกเขาต้องก้าวข้ามเพื่อจะได้ลิ้มรสความสุขจากความรัก การวิ่งหนีจากความเจ็บปวดทำให้พวกเขาไม่เคยรู้จักความสุขที่แท้จริงจากความรักเลย
ไม่ว่าเราจะเบนความคิดและหัวใจของเราไปทางอื่นบ่อยแค่ไหน หรือดื้อรั้นเพียงใดที่จะไม่เชื่อในเวทมนตร์ของมัน รักแท้ก็มีอยู่จริง ทุกคนต้องการมันแม้กระทั่งคนที่บอกว่าหมดหวังแล้ว แต่ไม่ใช่ทุกคนที่พร้อม รักแท้จะปรากฏขึ้นก็ต่อเมื่อหัวใจของเราพร้อมแล้ว
[Love is] the will to extend one’s self for the purpose of nurturing one’s own or another’s spiritual growth... Love is an act of will — namely, both an intention and an action. Will also implies choice. We do not have to love. We choose to love.¹
[ความรักคือ] เจตจำนงที่จะขยายตนเองเพื่อจุดประสงค์ในการบำรุงเลี้ยงการเติบโตทางจิตวิญญาณของตนเองหรือผู้อื่น... ความรักคือการกระทำของเจตจำนง กล่าวคือ ทั้งเจตนาและการกระทำ เจตจำนงยังหมายถึงทางเลือก เราไม่จำเป็นต้องรัก เราเลือกที่จะรัก¹
เมื่อเราเข้าใจความรักว่าเป็นความตั้งใจที่จะบำรุงเลี้ยงการเติบโตทางจิตวิญญาณของตนเองและผู้อื่น ก็จะชัดเจนว่าเราไม่สามารถอ้างว่ารักได้หากเราทำร้ายและใช้ความรุนแรง ความรักและความรุนแรงไม่อาจอยู่ร่วมกันได้
Most of us learn early on to think of love as a feeling. When we feel deeply drawn to someone, we cathect with them; that is, we invest feelings or emotion in them. That process of investment wherein a loved one becomes important to us is called “cathexis.” In his book Peck rightly emphasizes that most of us “confuse cathecting with loving.”¹
พวกเราส่วนใหญ่เรียนรู้ตั้งแต่ยังเด็กว่าความรักเป็นเพียงความรู้สึก เมื่อเรารู้สึกดึงดูดใจใครสักคนอย่างลึกซึ้ง เราจะเกิดความผูกพันกับพวกเขา นั่นคือ เราลงทุนความรู้สึกหรืออารมณ์ในตัวพวกเขา กระบวนการลงทุนที่ทำให้คนที่เรารักมีความสำคัญต่อเราเรียกว่า “ความผูกพัน” ในหนังสือของเขา เพ็คเน้นย้ำอย่างถูกต้องว่าพวกเราส่วนใหญ่ “สับสนระหว่างความผูกพันกับความรัก”¹
To love somebody is not just a strong feeling — it is a decision, it is a judgment, it is a promise.²
การรักใครสักคนไม่ใช่แค่ความรู้สึกที่รุนแรง — มันคือการตัดสินใจ มันคือการพิจารณา มันคือคำสัญญา²
หากคุณหยุดอ่านตรงนี้ ฉันคิดว่าคำคมทั้งสี่นี้เป็นการสรุปข้อความของฮุคส์ได้อย่างทรงพลังและงดงาม การนิยามความรักว่าเป็นการกระทำ เป็นส่วนขยายของตนเองเพื่อบำรุงเลี้ยงการเติบโตทางจิตวิญญาณของผู้อื่น ทำให้ฉันได้คำพูดที่จะเริ่มต้นวิเคราะห์ประสบการณ์ของตัวเองด้วยมุมมองใหม่
แม้ว่าเบลล์ ฮุกส์จะเปิดเผยมุมมองทางศาสนาคริสต์ของเธอ แต่เธอก็ได้ชี้แจงการตีความอย่างหลวมๆ เกี่ยวกับ "การเติบโตทางจิตวิญญาณ" ที่เธอพูดถึงในแง่ของความรักไว้ว่า:
บุคคลไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ศรัทธาในศาสนาใดศาสนาหนึ่งเพื่อที่จะยอมรับแนวคิดที่ว่ามีหลักการขับเคลื่อนอยู่ในตัวเรา — พลังชีวิต (บางคนเรียกว่าจิตวิญญาณ) ที่เมื่อได้รับการบำรุงเลี้ยงจะช่วยเพิ่มศักยภาพของเราให้สามารถบรรลุศักยภาพสูงสุดของตนเองได้อย่างเต็มที่และสามารถมีปฏิสัมพันธ์กับโลกรอบตัวเราได้
ส่วนตัวแล้วฉันคิดว่าคำจำกัดความของความรักของเบลล์ ฮุกส์นั้นลึกซึ้ง และมันทำให้ฉันได้คิดถึงปฏิกิริยาบางอย่าง:
การรู้ว่าการถูกทำร้ายเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับความรัก ทำให้ฉันมีพลังที่จะแยกแยะแนวคิดเรื่องความรักออกจากผู้ที่ทำร้ายฉันในอดีต การทำร้ายไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้หรือชอบธรรม และผู้ที่พยายามทำร้ายฉันไม่สามารถกระทำด้วยความรักได้เลย แม้จะฟังดูง่ายๆ แต่ฉันพบว่ามันช่วยบำบัดจิตใจได้มาก
ความรักนั้นเคลื่อนไหวอยู่เสมอ หากทั้งฉันและคู่ของฉันไม่ได้เติบโตทางจิตวิญญาณ เราอาจมองข้ามความรักไปแล้ว เช่นเดียวกับที่เราพยายามทำให้ชีวิตของคนที่เรารักงดงามขึ้น เราก็ต้องยอมรับความรับผิดชอบที่จะเติบโตและเปลี่ยนแปลงตัวเองด้วย
สำหรับคนโสดที่กำลังมองหาความสัมพันธ์โรแมนติก ฉันจำได้ว่าฉันไม่ได้มองหาความรู้สึกที่สามารถสนองได้ในทันที แต่ฉันมองหาความรักที่แท้จริง! ความรักคือการเติบโตไปด้วยกัน เดี๋ยวจะพูดถึงเรื่องนี้เพิ่มเติมในภายหลัง
คุณคิดอย่างไรกับนิยามของความรักแบบนี้?
เกี่ยวกับความเป็นชายที่เป็นพิษ
ตั้งแต่เด็กผู้ชายตัวเล็กๆ ถูกสอนว่าไม่ควรร้องไห้หรือแสดงความเจ็บปวด ความรู้สึกเหงา หรือความทุกข์ พวกเขาต้องเข้มแข็ง พวกเขากำลังเรียนรู้วิธีปกปิดความรู้สึกที่แท้จริง ในกรณีที่เลวร้ายที่สุด พวกเขากำลังเรียนรู้วิธีที่จะไม่รู้สึกอะไรเลย
“แม้ว่าเราจะเรียนรู้ที่จะโทษคนอื่นสำหรับความไม่สุขและความทุกข์ในความสัมพันธ์ แต่เราก็รู้ในระดับที่ไม่พูดออกมาว่าความเป็นชายของเราถูกจำกัดและได้รับบาดเจ็บอย่างไร เมื่อเราสัมผัสถึงความเจ็บปวดจากการตระหนักว่าเรารู้สึกน้อยนิดกับทุกสิ่งทุกอย่าง… ความไม่สามารถเชื่อมต่อกับผู้อื่นนี้มาพร้อมกับความไม่สามารถรับผิดชอบต่อความเจ็บปวดที่เกิดขึ้น”³
การเรียนรู้ที่จะใช้ชีวิตในฐานะผู้ชายที่มีจิตสำนึกหมายถึงการตัดสินใจว่าความภักดีต่อคนที่คุณรักนั้นสำคัญกว่าความภักดีใดๆ ที่คุณอาจรู้สึกต่อการตัดสินของคนอื่นเกี่ยวกับความเป็นชายของคุณ
ในฐานะชายผิวขาวที่เป็นเพศตรงข้ามที่เติบโตมาในวงการกีฬาของเท็กซัสในยุค 90 ผมถูกสอนให้เห็นคุณค่าของการเป็นคนเข้มแข็งและกดดันการแสดงออกถึงความอ่อนแอ เมื่อผมโตขึ้นและประสบกับบาดแผลทางใจ ผมไม่มีคำศัพท์ทางอารมณ์ที่จะประมวลผลสิ่งที่ผมกำลังเผชิญอยู่ และต้องใช้เวลาหลายปีในการแก้ไขพฤติกรรมการกดดันอารมณ์ที่ไม่ดีต่อสุขภาพของผม
เบลล์ ฮุคส์ ยกระดับมุมมองของฉันเกี่ยวกับความเป็นชายที่เป็นพิษไปอีกขั้น นั่นคือ การขาดคำศัพท์ทางอารมณ์สามารถทำให้คนๆ หนึ่งต้องรับผิดชอบต่อความเจ็บปวดของคู่ครอง และความรักที่ปราศจากความเห็นอกเห็นใจก็เหมือนหูหนวกต่อความต้องการของคู่ครอง ในขณะที่ฉันยังคงดิ้นรนกับความเสี่ยงที่จะโทษผู้อื่นสำหรับอารมณ์ของฉัน ฉันคิดว่ามีข้อเท็จจริงที่ทรงพลังบางอย่างเกี่ยวกับการอยู่เคียงข้างคนที่เรารักทางอารมณ์
เกี่ยวกับความรักตนเอง
หัวใจที่บอบช้ำเรียนรู้ที่จะรักตนเองโดยการเอาชนะความนับถือตนเองต่ำก่อน งานเขียนชิ้นยาวของนาธาเนียล แบรนเดน เรื่อง หกเสาหลักแห่งความนับถือตนเอง เน้นย้ำถึงมิติที่สำคัญของความนับถือตนเอง ได้แก่ “การฝึกฝนการใช้ชีวิตอย่างมีสติ การยอมรับตนเอง ความรับผิดชอบต่อตนเอง การแสดงออกอย่างมั่นใจในตนเอง การใช้ชีวิตอย่างมีจุดมุ่งหมาย และการฝึกฝนความซื่อสัตย์ส่วนบุคคล”⁴
เราสามารถมอบความรักที่ไม่มีเงื่อนไขให้กับตัวเอง ซึ่งเป็นรากฐานของการยอมรับและการยืนยันที่ยั่งยืน เมื่อเรามอบของขวัญอันล้ำค่านี้ให้กับตัวเอง เราจะสามารถยื่นมือออกไปช่วยเหลือผู้อื่นจากจุดที่เติมเต็ม ไม่ใช่จากจุดที่ขาดแคลน
หลังจากที่ได้ให้นิยามของความรักและประณามความเป็นชายที่เป็นพิษแล้ว ฮุคส์ก็ใช้เวลาส่วนที่เหลือของหนังสืออธิบายแง่มุมต่างๆ ของความรักที่ดีต่อสุขภาพ และฉันชอบที่เธอเริ่มต้นด้วยการรักตัวเอง จากประสบการณ์ของฉันเอง ฉันเห็นด้วยว่าไม่มีความสัมพันธ์ใดที่จะมอบความรู้สึกยอมรับตัวเองที่ยั่งยืนได้ การยอมรับตัวเอง และการรักตัวเอง คือรากฐานที่ความสัมพันธ์ของเรากับผู้อื่นสร้างขึ้น
เกี่ยวกับชุมชน
ชุมชนเป็นสิ่งที่ค้ำจุนชีวิต ไม่ใช่ครอบครัวเดี่ยว หรือ "คู่รัก" และแน่นอนว่าไม่ใช่พวกปัจเจกนิยมสุดโต่ง ไม่มีที่ใดจะดีไปกว่าการเรียนรู้ศิลปะแห่งความรักในชุมชน… เพ็คให้นิยามชุมชนว่าเป็นการรวมตัวกันของกลุ่มบุคคล “ที่ได้เรียนรู้วิธีการสื่อสารอย่างซื่อสัตย์ต่อกัน ความสัมพันธ์ของพวกเขาลึกซึ้งกว่าหน้ากากแห่งความสงบเสงี่ยม และพวกเขาได้พัฒนาความมุ่งมั่นที่สำคัญในการ ‘ยินดีด้วยกัน โศกเศร้าด้วยกัน’ และ ‘ชื่นชมยินดีในกันและกัน และทำให้สภาพของผู้อื่นเป็นสภาพของเราเอง’”⁵
เมื่อเรามองความรักว่าเป็นความตั้งใจที่จะบำรุงเลี้ยงการเติบโตทางจิตวิญญาณของตนเองหรือผู้อื่น ซึ่งแสดงออกผ่านการกระทำแห่งความห่วงใย ความเคารพ ความเข้าใจ และการรับผิดชอบ รากฐานของความรักทั้งหมดในชีวิตของเราจึงเหมือนกัน ไม่มีรักพิเศษใดที่สงวนไว้สำหรับคู่รักเท่านั้น
การนึกถึงคำชมของฮุคส์ที่มีต่อชุมชน เช่น ครอบครัวขยายและละแวกบ้าน ทำให้ผมนึกถึงคำพูดที่คล้ายกันของบารัค โอบามา:
ผมจะเดินไปรอบๆ ละแวกบ้านและพูดคุยกับผู้คนเกี่ยวกับว่าพวกเขามาอยู่ที่ชิคาโกได้อย่างไร ผู้คนที่อพยพมาจากทางใต้ในช่วงการอพยพครั้งใหญ่ พ่อแม่และปู่ย่าตายายของพวกเขา และผู้คนก็จะหวนรำลึกถึงอดีต และพูดว่า “รู้ไหม ตอนที่เราย้ายมาอยู่ที่นี่ใหม่ๆ ทุกคนต่างช่วยกันเลี้ยงดูลูกของกันและกัน”⁶
ทุกวันนี้ เราถือว่าความสำเร็จคือการสามารถออกจากบ้านและพึ่งพาตนเองทางการเงินได้ แต่ฉันคิดว่าเรามองข้ามความเป็นอิสระทางอารมณ์ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งอาจเป็นสิ่งที่ไม่ดีต่อสุขภาพ หากความสำเร็จถูกนิยามด้วยการเติบโตโดยรวมของทุกคนรอบตัวเรา แทนที่จะเป็นความเป็นอิสระทางการเงินของเราเอง เราจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร? ดังคำกล่าวที่ว่า “ต้องอาศัยคนทั้งหมู่บ้าน” และในยุคที่สถาบันทางสังคมกำลังเสื่อมถอยลง มันจึงขึ้นอยู่กับเราแต่ละคน ที่จะเป็นหมู่บ้านให้แก่กันและกัน
เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลง
“การฝันว่าความรักจะช่วยเรา แก้ปัญหาทุกอย่าง หรือมอบความสุขหรือความมั่นคงอย่างต่อเนื่องนั้น มีแต่จะทำให้เราติดอยู่ในจินตนาการที่เพ้อฝัน บั่นทอนพลังที่แท้จริงของความรัก ซึ่งก็คือการเปลี่ยนแปลงตัวเรา”⁷
ความรักที่แท้จริงยอมรับตัวตนของเขาในตอนนี้โดยไม่มีเงื่อนไขใดๆ แต่มีความมุ่งมั่นอย่างจริงใจและแน่วแน่ที่จะช่วยให้เขาบรรลุเป้าหมายในการพัฒนาตนเอง⁸
ความรักที่แท้จริงนั้นไม่มีเงื่อนไข แต่เพื่อให้ความรักนั้นเบ่งบานอย่างแท้จริง ต้องอาศัยความมุ่งมั่นอย่างต่อเนื่องในการต่อสู้และการเปลี่ยนแปลงอย่างสร้างสรรค์ หัวใจสำคัญของความรักที่แท้จริงคือความเต็มใจที่จะไตร่ตรองการกระทำของตนเอง และประมวลผลและสื่อสารการไตร่ตรองนี้กับคนที่เรารัก
ฉันชอบการใช้คำว่า “การพัฒนาตนเอง” ของ Eric Butterworth ที่เกี่ยวข้องกับพลังแห่งการเปลี่ยนแปลงของความรัก เขาไม่ได้พูดถึงการปั้นแต่งคู่รักให้เป็นไปตามภาพลักษณ์ที่เราต้องการ แต่ในความรัก เราช่วยให้คู่รักบรรลุเป้าหมายของเขา/เธอ เพื่อพัฒนาตนเองให้สมบูรณ์ที่สุด
ถ้าความรักคือการเลือกอย่างมีสติที่จะทุ่มเทตัวเองเพื่อช่วยให้คนอื่นเติบโต แล้วการมีความรักก็คือการเปลี่ยนแปลงตัวเองและถูกเปลี่ยนแปลงไปพร้อมๆ กัน เติบโตไปด้วยกันเพื่อเผชิญกับทุกสิ่งที่ชีวิตจะนำมาให้
ฉันว่ามันเจ๋งมากเลย ❤
- ความรักคือการกระทำ (Love is an Action): รักไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นเอง (Falling in love) แต่เป็นความตั้งใจเลือกที่จะกระทำ (Choosing to love) ด้วยความรับผิดชอบ
- นิยามของความรัก: ประกอบด้วยองค์ประกอบหลักคือ ความห่วงใย, ความเอาใจใส่, ความรับผิดชอบ, ความเคารพ, ความมุ่งมั่น และความรู้ความเข้าใจ
- การวิพากษ์สังคม: Hooks วิเคราะห์ว่าวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่ (Patriarchy) ทำให้เรากลัวความใกล้ชิดและเปลี่ยนความรักเป็นการแสดงอำนาจ
- ความซื่อสัตย์คือรากฐาน: การรักตัวเองและผู้อื่นต้องตั้งอยู่บนความจริงใจและความซื่อสัตย์ ไม่ใช่การหลอกลวง
- ความรักกับความยุติธรรม: ความรักไม่สามารถเกิดขึ้นได้หากปราศจากความยุติธรรม ทั้งในบริบทส่วนตัวและสังคม
- แปลไทย: ความรักคือสิ่งที่แสดงออกผ่านการกระทำ ความรักคือการกระทำที่เกิดจากเจตจำนง ซึ่งหมายถึงทั้งความตั้งใจและการลงมือทำ เราไม่ได้ถูกบังคับให้รัก แต่เราเลือกที่จะรัก
- นำไปปรับปรุงความรัก: ประโยคนี้เตือนสติว่าความรักไม่ใช่แค่อารมณ์วูบไหว แต่คือสิ่งที่เราต้องตั้งใจ "เลือก" ที่จะดูแลและลงมือทำทุกวัน หากเราละเลยการกระทำ คำว่ารักก็ไม่มีความหมาย
- แปลไทย: การรักใครสักคนไม่ใช่แค่ความรู้สึกที่รุนแรง แต่มันคือการตัดสินใจ การพินิจพิจารณา และคือคำมั่นสัญญา
- นำไปปรับปรุงความรัก: ในช่วงที่ความหลงใหลเจือจางหรือมีอุปสรรคเข้ามา ให้ระลึกว่าความรักคือ "คำสัญญา" ที่คุณตัดสินใจเลือกคนคนนี้ เพื่อช่วยประคองให้ก้าวข้ามช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้
- แปลไทย: อย่าคาดหวังว่าจะได้รับความรักจากผู้อื่น หากคุณยังไม่เคยมอบความรักนั้นให้กับตัวคุณเองเลย
- นำไปปรับปรุงความรัก: หากเราต้องการให้ใครปฏิบัติกับเราดีๆ อ่อนโยน และให้เกียรติ เราต้องเริ่มมอบสิ่งเหล่านั้นให้ตัวเองก่อน การรักตัวเองจะช่วยลดความงี่เง่าหรือการเรียกร้องความรักจากผู้อื่นมากเกินพอดี
- แปลไทย: ที่ใดมีความต้องการอยากมีอำนาจเหนือกว่า ที่นั่นจะไม่มีความรัก
- นำไปปรับปรุงความรัก: หยุดการใช้คำพูดเชือดเฉือน การปั่นหัว หรือการพยายามเอาชนะเพื่อควบคุมอีกฝ่ายในความสัมพันธ์ เพราะเกมอำนาจและความรักไม่สามารถดำรงอยู่ร่วมกันได้
- แปลไทย: ความรักและการทำร้ายทารุณกรรม ไม่สามารถดำรงอยู่ร่วมกันได้
- นำไปปรับปรุงความรัก: ประโยคนี้ชัดเจนในตัวมันเองเพื่อเตือนสติว่า การทำร้ายทั้งร่างกายและจิตใจ ไม่ว่าจะอ้างว่า "ทำไปเพราะรัก" หรือ "ความหวังดี" สิ่งนั้นไม่ใช่ความรัก และเราไม่ควรยอมรับบาดแผลใดๆ ในนามของความรัก
- แปลไทย: ความรักจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากปราศจากความยุติธรรม
- นำไปปรับปรุงความรัก: ความสัมพันธ์ที่แข็งแรงต้องยืนอยู่บนความเท่าเทียม การให้เกียรติสิทธิของกันและกัน และไม่เอาเปรียบกัน
- แปลไทย: รักแท้นั้นไร้เงื่อนไข แต่การจะเติบโตงอกงามได้อย่างแท้จริงนั้น จำเป็นต้องอาศัยความมุ่งมั่นอย่างต่อเนื่องที่จะร่วมกันฝ่าฟันอุปสรรคและเปลี่ยนแปลงไปในทางที่สร้างสรรค์
- นำไปปรับปรุงความรัก: ให้เข้าใจว่ารักแท้ไม่ได้ราบรื่นหรือเต็มไปด้วยความสุขเสมอไป การทะเลาะหรืออุปสรรคไม่ใช่สัญญาณว่าความรักจบลง แต่เป็นโอกาสให้ทั้งสองคนตกลงใจที่จะสู้ปัญหา ปรับตัว และเติบโตไปด้วยกัน
[1] bell hooks quotes from M. Scott Peck’s The Road Less Traveled
[2] bell hooks quotes from Erich Fromm’s The Art of Loving
[3] bell hooks quotes from Victor Seidler’s Rediscovering Masculinity
[4] Nathaniel Branden’s Six Pillars of Self-Esteem
[5] bell hooks quotes from M. Scott Peck’s The Different Drum: Community Making and Peace
[6] from the Michelle Obama Podcast
[7] bell hooks quotes John Welwood’s Journey of the Heart: The Path of Conscious Love
[8] bell hooks quotes Eric Butterworth
ความรักคือการลงมือทำ เราต้องถอดหน้ากากและเป็นตัวเราอย่างแท้จริง เราต้องสร้างมิตรภาพกันดีๆ ซื่อสัตย์ เคารพกัน ความรักไม่ใช่แค่การเติมเต็ม เราอยากเห็นในแบบที่เราอยากเห็น แต่เราก็ต้องเลือกที่จะรัก ให้อภัยทั้งตัวเองและคนอื่น เพื่อไม่ให้อดีตมาทำร้ายเราอีกต่อไป
เริ่มต้นจากการรักตัวเอง สู่ความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลและปลอดภัย
ที่ใดมีความต้องการอยากมีอำนาจเหนือกว่า ที่นั่นจะไม่มีความรัก
ความรักควรจะปลอดจากผลประโยชน์และอำนาจ
