Joy Span หรือ "ช่วงเวลาแห่งความพึงพอใจในชีวิต" เป็นแนวคิดที่คิดค้นโดย ดร. เคอร์รี เบอร์ไนต์ (Dr. Kerry Burnight) ผู้เชี่ยวชาญด้านพฤฒาวิทยา (Gerontologist) ซึ่งมุ่งเน้นไปที่ "คุณภาพชีวิต" ในช่วงบั้นปลาย มากกว่าแค่การมีชีวิตที่ยืนยาว
ดร. เบอร์ไนต์ อธิบายว่า โดยปกติเรามักจะคุ้นเคยกับคำว่า:
- Lifespan (อายุขัย): คือการวัดว่าเรามีชีวิตอยู่ได้ยาวนานแค่ไหน
- Healthspan (ช่วงเวลาที่มีสุขภาพดี): คือการวัดว่าเรามีสุขภาพร่างกายและสมองที่แข็งแรงยาวนานเพียงใด
แต่การมีอายุยืนยาวและมีสุขภาพดี อาจไม่มีความหมายเลยหากเราไม่มีความสุขหรือรู้สึกทุกข์ทรมานในการใช้ชีวิต แนวคิด Joy Span จึงเข้ามาเติมเต็มในส่วนนี้ โดยหมายถึงช่วงเวลาที่เรามีความเป็นอยู่ที่ดี (Well-being) และมีความพึงพอใจในชีวิต (Life Satisfaction) ซึ่งคำว่า "Joy" (ความเบิกบาน/ความอิ่มเอมใจ) ในที่นี้ แตกต่างจาก "Happiness" (ความสุข) ตรงที่ความสุขมักจะขึ้นอยู่กับสถานการณ์ภายนอกและเกิดขึ้นชั่วคราว แต่ Joy เป็นความรู้สึกพึงพอใจและสงบจากภายใน ที่สามารถดำรงอยู่ได้แม้ในยามที่เราต้องเผชิญกับความยากลำบากหรือความสูญเสียก็ตาม
องค์ประกอบของ Joy Span (The Joyspan Matrix) จากการศึกษาวิจัย ดร. เบอร์ไนต์ พบว่าผู้ที่สามารถรักษาความอิ่มเอมใจในชีวิตได้ยาวนาน มักจะมีการลงมือทำสิ่งต่างๆ อย่างตั้งใจ ซึ่งสรุปออกมาเป็น 4 เสาหลัก (หรือ 4 คำกริยาที่ต้องลงมือทำ) โดยใช้ตัวย่อว่า GCAG ได้แก่:
1. Grow (การเติบโต) คือการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าคุณจะอายุเท่าไหร่ก็ตาม หมายถึงการพาตัวเองออกจากคอมฟอร์ตโซน การทำสิ่งที่ท้าทาย การเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ หรือค้นหาความสนใจใหม่ๆ เช่น การเรียนดนตรี หรือแม้แต่การตั้งใจฝึกฝนตนเองให้เป็น "ผู้ฟังที่ดีขึ้น" หัวใจสำคัญคือต้องปฏิเสธชุดความคิดที่ว่า "คนแก่มีแต่จะเสื่อมถอย" (Decline Aging Mindset) หรือคิดว่าตัวเองแก่เกินกว่าจะเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ แล้ว
2. Connect (การเชื่อมโยง) ความโดดเดี่ยวถือเป็นอันตรายต่อสุขภาพเทียบเท่ากับการสูบหรี่ 14 มวนต่อวัน การเชื่อมโยงจึงเป็นสิ่งสำคัญมาก การสร้าง Joy Span ต้องอาศัยการเป็นฝ่าย "เริ่มต้น" เข้าหาผู้อื่นก่อน (Proactive) เช่น เป็นคนชวนเพื่อนไปทานข้าว โทรหา หรือส่งข้อความไปหา นอกจากนี้ยังรวมถึงการสร้าง "พอร์ตโฟลิโอทางสังคม" (Social Portfolio) ที่หลากหลาย คือการทำความรู้จักกับคนใหม่ๆ และคนต่างวัย (เช่น คนที่อายุน้อยกว่า) เพื่อป้องกันการอยู่อย่างโดดเดี่ยวเมื่อเพื่อนในวัยเดียวกันค่อยๆ จากไป
3. Adapt (การปรับตัว) เมื่ออายุมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงและความท้าทายเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ 100% ไม่ว่าจะเป็นความเจ็บป่วย การสูญเสียคู่ชีวิต หรือความสามารถทางร่างกายที่ลดลง ผู้ที่มี Joy Span สูง คือผู้ที่มีความเต็มใจและมีความสามารถในการปรับตัวรับมือกับความจริงเหล่านั้น พวกเขาอนุญาตให้ตัวเองเศร้าโศก แต่ก็รู้จักใช้กลไกการรับมือ (Coping mechanisms) ทั้งจากภายใน (เช่น การเขียนระบายความรู้สึก หรือการฝึกฝนความรู้สึกขอบคุณในสิ่งที่ยังมีอยู่) และภายนอก (เช่น การพูดคุยกับเพื่อน หรือการปรึกษาจิตแพทย์) เพื่อก้าวเดินต่อไปในความปกติใหม่ (New normal)
4. Give (การให้) การรู้จักให้มีความเชื่อมโยงกับ "การมีเป้าหมายในชีวิต" (Purpose) ซึ่งงานวิจัยพบว่าผู้ที่รู้สึกว่าตนเองมีเป้าหมาย จะมีระดับการอักเสบในร่างกายน้อยลงและมีสุขภาพดีขึ้น การให้ในที่นี้ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องยิ่งใหญ่หรือเป็นเรื่องเงินทอง แต่คือการให้จากตัวตนของคุณเอง เช่น การแบ่งปันผลไม้ในสวนให้เพื่อนบ้าน การเสนอตัวช่วยดูแลเด็กให้คุณแม่เลี้ยงเดี่ยวข้างบ้าน การแบ่งปันประสบการณ์และทักษะการแก้ปัญหา หรือแม้แต่การให้เวลาในการรับฟังผู้อื่นอย่างตั้งใจ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนสร้างคุณค่าให้กับทั้งตัวผู้ให้และสังคมรอบข้าง
